مىداديم . به آنها با توبيخ و سرزنش گفته مىشود : آيا شما را آن قدر عمر و مهلت نداديم كه هر كه پندپذير بود متذكر مىشد ؟ ! مراد عمرى است كه مكلّف در آن براى تفكّر و تذكّر تمكّن داشته باشد و اين شامل مكلّفانى هم كه در جوانى و نوجوانى از دنيا بروند مىشود . از حضرت امير المؤمنين عليه السلام روايت شده است : الْعُمْرُ الَّذي أعْذَرَ اللَّهُ فِيهِ إلَى ابْنِ آدَمَ سِتّونَ سَنَةً « 1 » : عمرى كه حق تعالى عذر قرار داده براى پسر آدم شصت سال است . « 2 » و در روايت است كه پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمود : روز قيامت ندا كنند : « أين أبناء الستّين » كجايند آنان كه عمر ايشان به شصت رسيده است ، بعد فرمود : آنها كسانى هستند كه حق تعالى در شأن ايشان فرموده : أَوَ لَمْ نُعَمّرْكُم مَّا يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَن تَذَكَّرَ و نزد بعضى هجده سال ، نزد بعضى بيست سال و نزد بعضى چهل سال است و همه درست است ؛ يعنى به هجده ساله ، بيست ساله ، چهل‌ساله و شصت ساله گفته مىشود : أَوَ لَمْ نُعَمّرْكُم . . . . وَ جَآءَكُمُ النَّذِيرُ : و براى شما بيم‌دهنده و ترساننده آمد . مراد ، پيغمبر و كتاب خداست ، و نزد بعضى مراد پيرى است . حاصل آن كه خداى تعالى مىفرمايد كه آيا عمرى به شما داده نشد كه تذكّر يابيد و ترساننده براى شما نيامد تا متنبّه شويد ؟ فَذُوقُواْ فَمَا لِلظلِمِينَ مِن نَّصِيرٍ : پس بچشيد عذاب را ، و براى ستمكاران با كفر و شرك هرگز يارىكننده‌اى نيست . ( آيه 38 ) ( إِنَّ اللَّهَ علِمُ غَيْبِ السَّموَ تِ وَ الْأَرْضِ إِنَّه‌ُو عَلِيم‌ُم بِذَاتِ الصُّدُورِ )

--> ( 1 ) . مجمع البيان ، ج 4 ص 410 . ( 2 ) . مجمع البيان ، ج 4 ص 410 .